Od czasu Polskiego Ładu składka zdrowotna przestała być stałą, przewidywalną kwotą — jej wysokość zależy od formy opodatkowania i wyników firmy. W praktyce stała się drugim podatkiem dochodowym, który trzeba uwzględniać przy każdej decyzji o wyborze formy rozliczeń. Wyjaśniamy, jak liczy się składkę zdrowotną w 2026 roku, ile wynosi minimum i co można odliczyć.

Trzy formy opodatkowania, trzy sposoby liczenia

Sposób obliczania składki zdrowotnej zależy od tego, jak opodatkowujesz dochody z działalności:

| Forma opodatkowania | Składka zdrowotna | Odliczenie od podatku | |---------------------|-------------------|-----------------------| | Skala podatkowa (12%/32%) | 9% dochodu | brak | | Podatek liniowy (19%) | 4,9% dochodu | do rocznego limitu | | Ryczałt | ryczałtowa, zależna od progu przychodów | 50% zapłaconych składek od przychodu |

Skala podatkowa

Płacisz 9% dochodu (przychód minus koszty minus składki społeczne) — bez możliwości odliczenia czegokolwiek. To sprawia, że realne obciążenie na skali to 12% podatku plus 9% składki. Obowiązuje jednak składka minimalna: nie zapłacisz mniej niż 9% z 75% minimalnego wynagrodzenia — w 2026 roku to około 324 zł miesięcznie, nawet przy stracie.

Podatek liniowy

Liniowcy płacą 4,9% dochodu, również z zastrzeżeniem składki minimalnej (tej samej co na skali). Plusem jest możliwość odliczenia zapłaconych składek zdrowotnych od dochodu lub zaliczenia ich w koszty — do rocznego limitu ogłaszanego przez ministerstwo (w ostatnich latach kilkanaście tysięcy złotych).

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Na ryczałcie składka nie zależy od dochodu, lecz od rocznego przychodu — obowiązują trzy progi, a podstawą jest odpowiedni procent przeciętnego wynagrodzenia:

  • przychód do 60 000 zł — podstawa 60% przeciętnego wynagrodzenia,
  • przychód 60 000–300 000 zł — podstawa 100% przeciętnego wynagrodzenia,
  • przychód powyżej 300 000 zł — podstawa 180% przeciętnego wynagrodzenia.

Składka wynosi 9% tej podstawy. W praktyce daje to w 2026 roku odpowiednio około 490 zł, 810 zł i 1460 zł miesięcznie (dokładne kwoty zależą od przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS za IV kwartał poprzedniego roku). Uwaga na przekroczenie progu w trakcie roku: składkę wyrównuje się wstecznie za cały rok, co potrafi oznaczać sporą dopłatę.

Ryczałtowcy mogą odliczyć 50% zapłaconych składek zdrowotnych od przychodu.

Co z reformą składki zdrowotnej?

W 2025 roku uchwalono reformę, która miała od 2026 roku obniżyć składkę zdrowotną większości przedsiębiorców (podstawa ryczałtowa do określonego progu plus procent od nadwyżki). Ustawa została jednak zawetowana przez prezydenta i nie weszła w życie. W 2026 roku obowiązują więc zasady opisane wyżej — jedyną trwałą zmianą pozostaje obniżona podstawa składki minimalnej (75% minimalnego wynagrodzenia) oraz możliwość wyłączenia z podstawy przychodów ze sprzedaży środków trwałych.

Rozliczenie roczne — obowiązek, o którym łatwo zapomnieć

Składkę zdrowotną płacisz co miesiąc zaliczkowo, ale raz w roku musisz ją rozliczyć rocznie — w deklaracji ZUS DRA (lub RCA) składanej do 20 maja za rok poprzedni:

  • niedopłata — dopłacasz różnicę razem ze składką za kwiecień,
  • nadpłata — ZUS zwraca ją na wniosek, który generuje się automatycznie na koncie płatnika; masz ograniczony czas na jego zatwierdzenie.

Rozliczenie roczne jest szczególnie istotne na ryczałcie (wyrównanie progów) i przy zmiennych dochodach na skali lub liniowym. Termin warto dopisać do kalendarza obowiązków przedsiębiorcy.

Składka zdrowotna a wybór formy opodatkowania

Ponieważ składka liczona jest inaczej na każdej formie, trzeba ją uwzględniać przy corocznej decyzji o formie opodatkowania (zmiany zgłasza się co do zasady do 20 lutego):

  • niskie dochody — skala z kwotą wolną często wygrywa mimo 9% składki,
  • wysokie dochody przy niskich kosztach — ryczałt bywa najkorzystniejszy, bo składka jest „płaska" w ramach progu,
  • wysokie dochody przy wysokich kosztach — liniowy z 4,9% składki i jej częściowym odliczeniem może być optymalny.

Szczegółowe porównania znajdziesz w artykułach Podatek liniowy czy skala oraz Ryczałt czy skala podatkowa.

O czym jeszcze pamiętać?

  • Składka zdrowotna jest niezależna od ulg w składkach społecznych — płacisz ją w pełnej wysokości także na uldze na start, preferencyjnym ZUS, Małym ZUS Plus i podczas wakacji składkowych.
  • Termin płatności — składka zdrowotna jest płatna do 20. dnia następnego miesiąca, razem z pozostałymi składkami ZUS.
  • Zawieszenie działalności — w okresie zawieszenia składki zdrowotnej nie płacisz, ale tracisz tytuł do ubezpieczenia; szczegóły w artykule o zawieszeniu firmy.
  • Kilka form działalności — jeśli prowadzisz np. JDG i jesteś wspólnikiem spółki, składka może być należna z każdego tytułu odrębnie.

Podsumowanie

Składka zdrowotna to dziś pełnoprawny element rachunku podatkowego: na skali dokłada 9% do efektywnego opodatkowania, na liniowym 4,9%, a na ryczałcie działa progowo. Kluczowe terminy w 2026 roku to 20 lutego (ewentualna zmiana formy opodatkowania) i 20 maja (rozliczenie roczne składki). Dobrze policzony wybór formy potrafi zaoszczędzić kilka tysięcy złotych rocznie na samej składce.

Chcesz sprawdzić, która forma opodatkowania da Ci najniższą łączną daninę w 2026 roku? Skontaktuj się z LinTax — przygotujemy symulację dla Twoich liczb.